Önce bunu bil
- Tanı, kim olduğunu değiştirmez; yıllardır yaşadığın bazı zorlukların bir adı olduğunu gösterir.
- “Keşke daha erken öğrensem” hissi çok yaygındır. Geçmişi yeniden yazmak yerine bugünden başlayabilirsin.
- Tanı konduysa sonraki adımlar (psikoeğitim, terapi, gerekirse ilaç tartışması) hekiminle birlikte belirlenir. Burada tedavi önerisi yok.
İlk haftalarda neler olabilir?
| Tepki | Ne işe yarar? |
|---|---|
| Rahatlama | “Tembel değilmişim” cümlesini yazıya dök; geri dönüp okuyabileceğin bir kayıt olur. |
| Öfke veya yas | Kaybedilen fırsatlar için üzülmek doğaldır; suçlu aramak yerine bir cümleyle adlandır. |
| Şüphe | “Ya yanılıyorsa?” sorusu olağan; uzmanın sana verdiği çerçeveyi ve sorularını not et. |
| Hız isteği | Tüm hayatı bir haftada düzenleme dürtüsü sistem borcu yaratır. Tek sistem seç. |
30 günlük sakin çerçeve
- Hafta 1 — Adlandır. Tanının neyi açıkladığına dair üç cümle yaz. Mükemmel olması gerekmiyor.
- Hafta 2 — Bir kişiye anlat. Güvendiğin tek kişiye, istediğin kadarını. Herkese açıklamak zorunda değilsin.
- Hafta 3 — Tek sürtünme seç. Başlayamama, zaman, dağınıklık… Hangisi en çok yoruyor?
- Hafta 4 — Tek araç dene. Bir araç, bir hafta. Çalışmazsa sistemi değil, deneyi değiştir.
Ön tarama sonucunu ve süreci gözden geçirmek istersen DEHB Ön Tarama ve Türkiye’de tanı süreci rehberi iyi bir dönüş noktasıdır.
Tek mikro görev (5 dk)
Not uygulamana veya kâğıda şunu yaz: “Bu tanı şunu açıklıyor: …” Tek cümle yeter. Sonra kapat.
Kaçınılacak tuzaklar
- Her şeyi tanıyla açıklamaya çalışmak: Tanı bir çerçeve sunar, her olayın cevabı değildir.
- Bir anda beş yeni sistem kurmak.
- Ölçekleri veya internet testlerini tanı yerine koymak.
Kaynaklar ve sınırlar
Kaynaklar sayfanın üstündeki editoryal panelde listelenir. Genel kaynaklar: Kooij ve ark. Avrupa uzlaşı metni, NIMH ve Dünya DEHB Federasyonu uzlaşı metni. Bu rehber kişisel gözleme ve genel literatüre dayanır; bireysel tıbbi kararlar için uzmanına danış.
Tıbbi ikaz: Bu rehber eğitim ve sistem tasarımı amaçlıdır; tanı, tedavi, ilaç veya profesyonel değerlendirme yerine geçmez. Kendine zarar verme düşüncesi ya da hayati tehlike varsa 112’yi ara. Sağlıkla ilgili kararlar için bir uzmanla görüş.
Bugün tek adım → İlk Adım · Kavram → Utanç Döngüsü · İstersen derinleş → Türkiye’de yetişkin DEHB tanısı