Kısa cevap
Türkiye'de yetişkin DEHB değerlendirmesini psikiyatri uzmanı yapar. Süreç genellikle şöyle işler: randevu → ilk görüşme ve öykü → ölçekler ve gerekirse ek değerlendirme → sonuç ve tedavi seçeneklerinin konuşulması. Tek bir "DEHB testi" yoktur; tanı, uzmanın bütün bilgileri birlikte değerlendirmesiyle konur.
Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır. Hastaneden hastaneye ve hekimden hekime süreç farklı olabilir; güncel koşulları başvurduğun kurumdan öğren.
1. Nereye başvurabilirsin?
| Seçenek | Not |
|---|---|
| Devlet hastanesi psikiyatri polikliniği | Randevu MHRS üzerinden alınır. |
| Eğitim ve araştırma / üniversite hastanesi | Bazılarında erişkin DEHB ile ilgilenen özel poliklinik bulunabilir. Bekleme süresi uzun olabilir. |
| Özel hastane veya muayenehane | Randevu genelde daha hızlı; ücretli. |
Randevuyu MHRS (Merkezi Hekim Randevu Sistemi) uygulaması, web sitesi veya 182 üzerinden alabilirsin. Bölüm olarak "Ruh Sağlığı ve Hastalıkları" (psikiyatri) seçilir.
2. İlk görüşmede ne olur?
Uzman genellikle şunları sorar:
- Bugün: Hangi alanlarda zorlanıyorsun? İş, ev, para, ilişkiler, sağlık.
- Geçmiş: Bu zorluklar çocukluğunda da var mıydı? Okul hayatın nasıldı?
- Süreklilik: Belirtiler dönem dönem mi geliyor, yoksa hep var mı?
- Diğer durumlar: Kaygı, depresyon, uyku, madde kullanımı, fiziksel hastalıklar.
- Aile öyküsü: Ailede benzer zorlukları yaşayan biri var mı?
Benzer belirtiler başka durumlarda da görülebildiği için uzmanın sorduğu "başka şeyler" görüşmenin önemli bir parçasıdır, gereksiz değildir.
3. Ölçekler ve ek değerlendirme
Görüşmeye ek olarak sana öz-bildirim ölçekleri doldurtulabilir. Yetişkin DEHB için yaygın kullanılan ölçeklerden biri, Dünya Sağlık Örgütü'nün ASRS ölçeğidir; çocukluk belirtilerini geriye dönük değerlendiren ölçekler de kullanılabilir. Uzman gerekli görürse benzer belirtiler yaratabilecek fiziksel nedenleri dışlamak için ek tetkik isteyebilir.
Ölçekler tek başına tanı koymaz; uzmanın görüşmede topladığı bilgiyle birlikte değerlendirilir.
4. Sonuç ve sonrası
Değerlendirme sonunda uzman şu sonuçlardan birine varabilir:
- DEHB tanısı (ve hangi görünüm olduğu).
- DEHB değil, belirtileri daha iyi açıklayan başka bir durum.
- DEHB'ye eşlik eden başka bir durum (örneğin kaygı veya depresyon).
- Netleştirmek için ek görüşme ihtiyacı.
Tanı konduysa tedavi seçenekleri konuşulur: psikoeğitim, psikoterapi, gerekirse ilaç ve günlük hayat düzenlemeleri. İlaç gerekip gerekmediğine, hangisinin uygun olduğuna ve yazım koşullarına yalnızca hekim karar verir. İlaç başladığında günlük sistemini nasıl uyarlayabileceğini İlaç ve sistem adaptasyonu sayfasında anlattık.
Randevuya götür: kontrol listesi
Görüşmede heyecanla ya da dalgınlıkla önemli şeyleri unutmak çok olağan. Bu listeyi telefonuna kaydet veya yazdır:
- [ ] 3–5 somut örnek: "Geçen ay iki faturayı unuttum", "Projeyi son gece bitirdim" gibi.
- [ ] Çocukluk bilgisi: Varsa eski karneler, öğretmen yorumları; bir aile büyüğünün gözlemleri.
- [ ] Hayatı nasıl etkilediği: İş, para, ilişki, sağlık; hangisinde en çok zorlanıyorsun?
- [ ] Uyku ve ruh hâli: Son aylarda uykun, kaygın, keyfin nasıl?
- [ ] Kullandığın ilaçlar ve takviyeler: İsim ve dozlarıyla.
- [ ] Ön tarama sonucu (isteğe bağlı): DEHB Ön Tarama sonucunu kısa not olarak götürebilirsin.
- [ ] Sormak istediklerin: En az iki soru yaz. Örneğin "Başka hangi durumları dışlamamız gerekiyor?"
Sonuç
Tanı süreci ilk bakışta bürokratik ve uzun görünebilir. Ama tek bir adım yeterli: MHRS'den bir psikiyatri randevusu almak. Gerisini adım adım halledersin. Randevuyu beklerken yaşadığın sürtünmeyi azaltmak için ücretsiz araçlara göz atabilirsin.