Yürütücü işlev, zihnin yönetim panelidir. Plan yapmak, işe başlamak, dikkati sürdürmek, seçenekler arasında seçim yapmak ve işi bitirmek bu sistemin parçalarıdır.
Ne demek?
Yürütücü işlev, niyeti davranışa çeviren beceriler kümesidir. Ne yapacağını seçmek, başlamak, sırayı korumak, değişen duruma uyum sağlamak ve işi kapatmak bu kümenin parçalarıdır.
Bu yüzden "biliyorum ama yapamıyorum" deneyimi yürütücü işlevle yakından ilişkilidir.
Neden önemli?
ADHD'de sorun çoğu zaman bilgi eksikliği değildir. Kişi ne yapması gerektiğini bilir ama başlatma ve sürdürme sistemi tutarsız çalışır.
Bu fark anlaşılmadığında kişi kendini tembel veya disiplinsiz sanabilir. Oysa sorun çoğu zaman yönetim sisteminin daha fazla dış destek istemesidir.
Bilimsel arka plan
Yürütücü işlevler dikkat kontrolü, çalışma belleği, inhibisyon, planlama ve bilişsel esneklik gibi alt becerilerden oluşur. Bu beceriler özellikle belirsiz, uzun ve çok adımlı görevlerde zorlanabilir.
ADHD deneyiminde bu sistemler zeka düzeyinden bağımsız olarak değişken çalışabilir.
Örnekler
- Ne yapılacağını bilip yine de başlayamamak.
- Öncelikleri sıralayamamak.
- Görevler arasında geçişte takılmak.
- Küçük bir işi tamamlamak için beklenenden fazla enerji harcamak.
CBS'de nasıl kullanılıyor?
CBS sistemleri iradeye yüklenmez. Görevi küçültür, kararları azaltır ve başlangıç sürtünmesini düşürür.
Bir görev "raporu bitir" yerine "dosyayı aç ve ilk başlığı düzelt" diye yazıldığında yürütücü işlev yükü azalır.